Χρυσούλα
Σαατσόγλου-Παλιαδέλη

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ
ΕΥΡΩΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΠΑΣΟΚ
ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Υποψήφια Αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης

Α.Π.Θ. pasok.gr Home of S & D Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

το ιερο τησ ευκλειασ

Σε μία εξέχουσα θέση βόρεια από το ανάκτορο και το θέατρο των Αιγών -με τα οποία αποτελεί άλλωστε μια ενιαία πολεοδομική ενότητα-, αλλά και πολύ κοντά στα δυτικά τείχη της αρχαίας πόλης, βρίσκεται το Ιερό της Εύκλειας, μιας θεότητας, η λατρεία της οποίας εντοπιζόταν στις αγορές των αρχαίων ελληνικών πόλεων. Πρόκειται, επομένως, για έναν πολύ σημαντικό τομέα της πανεπιστημιακής ανασκαφής στη Βεργίνα, επειδή ταυτίζεται με τμήμα της Αγοράς της κοιτίδας του μακεδονικού βασιλείου.

Στην περίοδο της μέγιστης ακμής του ιερού εντάσσονται ένας ναός, μία στοά δίπλα του, οι βάσεις από τρία μαρμάρινα αναθήματα και ό,τι απέμεινε από ένα μνημειακό βωμό, που χρονολογούνται στον 4ο π.Χ. αιώνα. Στην ίδια περίοδο ανήκει ένα εντυπωσιακό μαρμάρινο άγαλμα, αφιέρωμα της βασίλισσας Ευρυδίκης, μητέρας του Φιλίππου Β΄, προς την Εύκλεια.

Στα ελληνιστικά χρόνια (3ος - 2ος αι. π.Χ.) ανάγονται ένας ακόμη μικρός ναός στα ανατολικά, μια ακόμη στοά στα νότια, αλλά και ένα μεγάλο περίστυλο κτίριο εντός του οποίου βρέθηκαν πρόσφατα δύο εντελώς αναπάντεχα βασιλικά ταφικά σύνολα που ανάγονται στην εποχή του Κασσάνδρου.

Κάτοψη του Ιερού της Εύκλειας

βεργινα, 28.08.2008 - αρχαιολογικεσ εκπληξεισ απο την αγορα των αιγων

Στο Ιερό της Εύκλειας στη Βεργίνα, έναν από τους σημαντικότερους ανασκαφικούς τομείς του αρχαιολογικού χώρου που ερευνά εδώ και χρόνια το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, ασκώντας φοιτητές στην ανασκαφική πρακτική, συχνά βρεθήκαμε αντιμέτωποι με σημαντικά ευρήματα: πολύτιμες επιγραφές που το ταυτίζουν με τμήμα της αγοράς των Αιγών, εντυπωσιακά μαρμάρινα αφιερώματα της βασίλισσας Ευρυδίκης (μητέρας του Φιλίππου Β’) στην πανελλήνια θεότητα Εύκλεια, που προβάλλουν τη σημασία του για τη βασιλική οικογένεια, και ένα κολοσσικό, μαρμάρινο φίδι, ζωόμορφη απεικόνιση του Διός Μειλιχίου, που συμπληρώνει την εικόνα για τις λατρείες στην αγορά της οχυρωμένης πόλης. Όλα τούτα τα ευρήματα ήταν απολύτως συμβατά με τον χαρακτήρα του πολιτικού και θρησκευτικού κέντρου των Αιγών. Ένα εντελώς πρόσφατο εύρημα προσφέρει νέα στοιχεία και θέτει νέα ερωτήματα για την αγορά της παλιάς πρωτεύουσας του μακεδονικού βασιλείου.

Στις 26 Αυγούστου, ανάμεσα σε αρχαία μπαζώματα στα βαθύτερα στρώματα της ανασκαφής, ένα μεγάλο χάλκινο αγγείο, εντελώς πράσινο από την οξείδωση, αποκαλύφθηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια του νεαρού εργάτη: «Νάρκη», φώναξε. Το εντυπωσιακό για τις διαστάσεις του κυλινδρικό σκεύος περιείχε ένα λίγο μικρότερο, απείραχτο από το χρόνο, λόγω του πολύτιμου υλικού του. Στο εσωτερικό του, μέσα σε νερό, διακρίναμε ένα χρυσό στεφάνι βαλανιδιάς, πάνω σε ανθρώπινα οστά, ανάμεσα σε ρίζες. Το εύρημα είναι πολύτιμο, καθώς το στεφάνι είναι σχεδόν εφάμιλλο σε ποιότητα και διαστάσεις με εκείνα από τους ασύλητους βασιλικούς τάφους της Μεγάλης Τούμπας, και το χρυσό αγγείο που δέχτηκε τα οστά (στο σχήμα μιας μεγάλης κυλινδρικής πυξίδας με κάλυμμα), μοναδικό απ’ όσο γνωρίζουμε.

Η επέμβασή μας ήταν (και έπρεπε να είναι) άμεση: ειδικευμένος συντηρητής ανέλαβε τις πρώτες βοήθειες και επέβλεψε τη μεταφορά του συνόλου σε ασφαλές περιβάλλον, με κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και σκότους.

Θα πάρει καιρό μέχρι το πολύτιμο στεφάνι και τα δύο εντυπωσιακά μετάλλινα αγγεία επανακτήσουν την αρχική τους μορφή. Μέχρι τότε το εύρημα θα αποτελέσει αντικείμενο εξειδικευμένων ερευνών και συνεργασίας ανάμεσα σε συντηρητές και χημικούς, ανθρωπολόγους κλπ., προκειμένου να απαντηθούν ειδικά ερωτήματα σχετικά με τα υλικά και τη σύσταση των μετάλλινων σκευών, τα οστά και την ηλικία του νεκρού κ.ά.

Συντονίζοντας όλες αυτές τις δράσεις, οι αρχαιολόγοι θα πρέπει να εξηγήσουμε τους λόγους για τους οποίους ένα τέτοιο σύνολο (τόσο ταιριαστό για έναν τάφο) βρέθηκε εκτός των ορίων του εκτεταμένου νεκροταφείου της βασιλικής νεκρόπολης και να κατανοήσουμε την αιτία για την απόκρυψη των οστών ενός ανώνυμου (αλλά κάθε άλλο παρά τυχαίου νεκρού) στο πιο δημόσιο και το πιο ιερό από τα σημεία της οχυρωμένης πόλης.

Για την ώρα έχουμε καταγράψει με τη δέουσα προσοχή όλα τα ανασκαφικά δεδομένα.

Οι φοιτητές και οι εργάτες μας εισέπραξαν μιαν αξέχαστη εμπειρία.

Οι υπεύθυνοι της ανασκαφής βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα ακόμη πεδίο αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα ελκυστικό, όχι λόγω των πολύτιμων υλικών του ευρήματος, αλλά εξαιτίας των ειδικών συνθηκών ανεύρεσής του.

Σε κάθε περίπτωση, τα δεδομένα, αλλά και τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας θα τεθούν σύντομα υπόψη της επιστημονικής κοινότητας.

Χρυσούλα Σαατσόγλου - Παλιαδέλη
Καθηγήτρια Αρχαιολογίας Α.Π.Θ.

Το χάλκινο αγγείο κατά την εύρεσή του Το εσωτερικό του χρυσού αγγείου

βεργινα, 28.08.2009 - νεα ευρηματα τησ πανεπιστημιακησ ανασκαφησ στη βεργινα

Πέρυσι στις 25 Αυγούστου σ’ ένα μεγάλο ορθογώνιο όρυγμα στην Αγορά των Αιγών είχαμε αποκαλύψει ένα χάλκινο αγγείο που περιείχε μια μοναδική για το μέγεθός της χρυσή πυξίδα, με ένα πολύτιμο χρυσό, επίσης, στεφάνι βαλανιδιάς, τοποθετημένο πάνω στα καμένα οστά ενός νεκρού. Το σύνολο παρέπεμπε άμεσα σε βασιλικό νεκρό και η οστεοαρχαιολογική εξέταση των οστών που ακολούθησε έδειξε πως επρόκειτο για ένα νεαρό άτομο. Τα αποτελέσματα της διεπιστημονικής αξιολόγησης του ευρήματος μας οδήγησαν στη γοητευτική υπόθεση για την πιθανή ταύτιση του νεκρού με έναν από τους δυο γιούς του Αλεξάνδρου, πιθανότερα του Ηρακλή της Βαρσίνης, που κατατέθηκε στην κρίση της επιστημονικής κοινότητας τον περασμένο Απρίλη στο πλαίσιο του 22ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και Θράκη.

Φέτος, στις 25 Αυγούστου και πάλι, λίγα μέτρα πιο πέρα από τη θέση όπου είχε εντοπιστεί το πολύτιμο εκείνο σύνολο, κάτω από την ίδια επίχωση που γέμιζε το ίδιο όρυγμα, βρέθηκαν (δυστυχώς αρκετά ταλαιπωρημένα από το βαρύ χώμα που τα σκέπαζε) δύο μεγάλων διαστάσεων μετάλλινα αγγεία: μια μοναδική για το υλικό της αργυρή, όπως φαίνεται, λήκυθος (;) με πώμα και μια αργυρή, επίσης, υδρία, πολύ συγγενική, ως προς το σχήμα και την ποιότητά της με την εντυπωσιακή αργυρή υδρία από τον τάφο του Πρίγκηπα της Μεγάλης Τούμπας.

Στο γεμάτο με χώμα εσωτερικό της αργυρής ληκύθου (;) δεν είναι φανερά κάποια υπολείμματα ταφής. Δεν είμαστε, επομένως, προς το παρόν σε θέση να συμπεράνουμε άμεσα αν πρόκειται για τεφροδόχο αγγείο ή πολύτιμο κτέρισμα. Αντίθετα, στο εσωτερικό της αργυρής υδρίας διακρίνουμε οστά και είναι βέβαιο πως η μικροανασκαφή που θα ακολουθήσει στο εργαστήριο θα παράσχει (όπως και η περυσινή) ενδιαφέροντα στοιχεία για το φύλο και την ηλικία του νεκρού/ής που θα βοηθήσουν ενδεχομένως στην ιστορική αποτίμηση του ευρήματος.

Για την ώρα, η Δρ. Αθανασία Κυριάκου, η υποψ. διδ. Ελένη Μητσοπούλου, οι προπτυχιακοί φοιτητές που μετείχαν στη φετινή ανασκαφική περίοδο, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές Αναστάσιος Κακαμανούδης, Μαριάνθη Κοπέλλου, Μαριτίνα Σαλτέα-Καλογερά και Αλέξανδρος Τούρτας, οι συντηρητές Ελπίδα Ανδρέου, Παναγιώτης Καματάκης και Βανέσσα Παπαγεωργίου και η υπογράφουσα είμαστε ευτυχείς ότι το νέο εύρημα συμπληρώνει τα δεδομένα της περασμένης χρονιάς και επιβεβαιώνει με νέα στοιχεία τις παρατηρήσεις και τις πρώτες ερμηνείες μας. Σε πρακτικό επίπεδο είμαστε σίγουροι ότι οι πρυτανικές αρχές του Α.Π.Θ., τις οποίες ευχαριστούμε για τη συμπαράστασή τους, θα συνεχίζουν να στηρίζουν υλικά και ηθικά τις μακρόχρονες προσπάθειες της πανεπιστημιακής ανασκαφής στον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας.

Χρυσούλα Σαατσόγλου - Παλιαδέλη
Καθηγήτρια Αρχαιολογίας Α.Π.Θ.

Τα δύο αργυρά αγγεία έτοιμα για μεταφορά Το άνω τμήμα της αργυρής υδρίας

 

Θεσσαλονικη, 09.03.11 – Βεργινα 2010. Ανασκαφικεσ και Εργαστηριακεσ Ερευνεσ. Δελτιο Τυπου για την Ανακοινωση στο Συνεδριο για το Αρχαιολογικο Εργο του 2010 στη Μακεδονια και τη Θρακη

Ι. Στο εργαστήριο

Κατά τις ανασκαφικές περιόδους του 2008 και 2009 η έρευνα στην αγορά των Αιγών έφερε στο φως αναπάντεχα ευρήματα. Σε χάλκινο κυλινδρικό σκεύος βρέθηκε χρυσή πυξίδα με καμένα οστά στο εσωτερικό της και χρυσό στεφάνι βελανιδιάς. Τα οστά ανήκουν σε έφηβο ηλικίας 15-18 ετών. Στον ίδιο χώρο εντοπίστηκαν τη δεύτερη χρονιά δύο ακόμη πολύτιμα αγγεία. Το ένα, αργυρή υδρία, περιείχε τα ακτέριστα σκελετικά κατάλοιπα από την καύση ενός ενήλικου ατόμου, η κατάσταση διατήρησης των οποίων δεν επιτρέπει τον ακριβέστερο προσδιορισμό της ηλικίας και του φύλου του. Το δεύτερο αγγείο, ένας αργυρός παναθηναϊκός αμφορέας με επιχρύσωση και εγχαράξεις μιας αδιάγνωστης μέχρις στιγμής εικονιστικής παράστασης είναι το μοναδικό, μέχρι στιγμής, δείγμα αυτού του ιδιαίτερου σχήματος σε μέταλλο. Από τις εργασίες συντήρησης, την ευθύνη των οποίων είχε η συντηρήτρια Δρ. Βανέσσα Παπαγεωργίου, προέκυψε ότι περιείχε τα καμένα οστά μικρού παιδιού ηλικίας 3-7 ετών, όπως έδειξε η οστεοαρχαιολογική μελέτη της Δρ. Σέβης Τριανταφύλλου, μάλλον μικρού κοριτσιού, όπως υπαινίσσονται τα χρυσά σκουλαρίκια με φτερωτές Νίκες που βρέθηκαν μαζί (εικ.1). Ακόμη, από το εσωτερικό του αμφορέα ανασύρθηκαν χρυσά διακοσμητικά δισκάρια που κοσμούνται με ακτίνες και γοργόνειο (εικ.1) και χρυσό στεφάνι, μάλλον ελιάς (εικ. 2-3). Οι δύο ταφές που εντοπίστηκαν το 2009 δεν έρχονται σε αντιπαράθεση με την υπόθεση εργασίας για την ταύτιση του πρώτου νεκρού, με το στεφάνι βελανιδιάς, με τον Ηρακλή, νόθο γιο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της Βαρσίνης. Απλώς προσθέτουν στο πολύτιμο αυτό ταφικό σύνολο δύο νέα πρόσωπα (ένα ενήλικο και ένα νήπιο, πιθανότατα κοριτσάκι) που προφανώς συνδέονται με τον τελευταίο των Τημενιδών, χωρίς να είμαστε σε θέση, λόγω της σιωπής των αρχαίων πηγών, να τα ταυτίσουμε με συγκεκριμένα ιστορικά πρόσωπα.

ΙΙ. Στο όρυγμα

Οι ανασκαφικές εργασίες του περασμένου Αυγούστου στο μεγάλο όρυγμα, όπου αποκαλύφθηκαν οι πολύτιμες ταφές του 2008 και 2009, έφεραν στο φως αρχιτεκτονικά μέλη που μαρτυρούν την εξαιρετική ποιότητα στη δόμηση της κατασκευής (εικ.4). Το δάπεδο ήταν διαμορφωμένο με καλοδουλεμένους πωρόλιθους και αρχικά καλυμμένο με καλής ποιότητας υδατοστεγές κονίαμα που εξασφάλιζε μόνωση και στεγανότητα. Ανάλογη επένδυση θα είχαν και τα κατακόρυφα τοιχώματα του ορύγματος μέσα στο φυσικό έδαφος. Εξαιτίας της συστηματικής λιθολόγησης προκειμένου να επαναχρησιμοποιηθεί το οικοδομικό υλικό δεν είναι δυνατό προς το παρόν να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα για το χαρακτήρα του κτίσματος.

ΙΙΙ. Στο νεκροταφείο των τύμβων

Παράλληλα με τις εργασίες στην αγορά των Αιγών, θεωρήσαμε επιβεβλημένο να επιστρέψουμε σε ένα σημείο του νεκροταφείου των Αιγών που είχε ερευνηθεί εν μέρει το 1981 από τη Χρυσούλα Παλιαδέλη υπό τον καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικο και όπου είχαν εντοπιστεί ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά λείψανα ενός μεγάλου αργολιθοδομικού περιβόλου και τμήμα ενός μεγάλου κτίσματος. Η φετινή ανασκαφή στο τελευταίο έφερε στο φως κεραμική που χρονολογεί τη χρήση του στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. και τις αρχές του 3ου αι. π.Χ. Η συνέχιση της ανασκαφής θα επιτρέψει την ολοκλήρωση της κάτοψης του κτηρίου και ενδεχομένως θα παράσχει στοιχεία για το χαρακτήρα του.

Καθ. Χρ. Παλιαδέλη, Διευθύντρια της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής στη Βεργίνα

Δρ. Α. Κυριάκου, Α. Τούρτας, Συνεργάτες αρχαιολόγοι

Εικόνες

1. Χρυσά κοσμήματα από το εσωτερικό του παναθηναϊκού αμφορέα

Χρυσά κοσμήματα από το εσωτερικό του παναθηναϊκού αμφορέα

2. Το χρυσό στεφάνι, όπως ανασύρθηκε από το εσωτερικό του παναθηναϊκού αμφορέα

Το χρυσό στεφάνι

3. Κλαδί από το χρυσό στεφάνι

Κλαδί από το χρυσό στεφάνι

4. Η ΒΑ γωνία του ορύγματος, στην επίχωση του οποίου βρέθηκαν οι πολύτιμες ταφές κατά το 2008 και 2009

Η ΒΑ γωνία του ορύγματος

 

Θεσσαλονικη, 09.03.11 – Βαση δεδομενων και προδρομεσ παρατηρησεισ στο σκελετικο υλικο από τον θαλαμο του Ταφου ΙΙ στη Μεγαλη Τουμπα της Βεργινασ. Δελτιο Τυπου για την Ανακοινωση στο Συνεδριο για το Αρχαιολογικο Εργο του 2010 στη Μακεδονια και τη Θρακη

Το Νοέμβριο του 1977 ο καθηγητής Μανόλης Ανδρόνικος και οι συνεργάτες του στο πλαίσιο της πανεπιστημιακής ανασκαφής άνοιγαν τον ασύλητο τάφο ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας στη Βεργίνα, προσφέροντας στην ελληνική και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα ένα πολύτιμο σύνολο ευρημάτων και ένα πλήθος ερωτημάτων που τροφοδότησαν και εξακολουθούν να τροφοδοτούν τον επιστημονικό διάλογο.

Το σκελετικό υλικό που περιείχε η χρυσή λάρνακα στον κυρίως θάλαμο του τάφου (εικ.1), ειδικότερα, αποτέλεσε αντικείμενο ανθρωπολογικών προσεγγίσεων που τροφοδότησαν μιαν εκτενή συζήτηση για την ταυτότητα του νεκρού (Φίλιππος Β΄ ή Φίλιππος Γ΄ Αρριδαίος) και τη χρονολόγηση του τάφου ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας που απασχολεί τους ειδικούς μέχρι τις μέρες μας.

Τα οστεοδόχα σκεύη από το θάλαμο (και τον προθάλαμο) του τάφου ΙΙ μεταφέρθηκαν το 1977 στο Μουσείο Θεσσαλονίκης. Εκεί ξεκίνησε την επόμενη κιόλας χρονιά η συντήρηση του σκελετικού υλικού από τον συντηρητή Δημήτρη Μαθιό του Μουσείου Θεσσαλονίκης και η ανθρωπολογική τους μελέτη από το Νίκο Ξηροτύρη και τη Franzisca Langenscheidt. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής, που επεκτάθηκε και στα οστά του «Τάφου του Πρίγκηπα» (Τάφος ΙΙΙ της Μεγάλης Τούμπας), δημοσιεύτηκαν στην Αρχαιολογική Εφημερίδα του 1981. Ο σκελετός του θαλάμου, «ανασυγκροτημένος» σε μεγάλο βαθμό, είχε εντωμεταξύ συμπεριληφθεί στα εκθέματα της νέας πτέρυγας του Αρχαιολογικού Μουσείου της Θεσσαλονίκης, με τους θησαυρούς της Βεργίνας (εικ.2).

Ο καθηγητής Μανόλης Ανδρόνικος ανέθεσε τη μελέτη του σκελετικού υλικού και σε δεύτερη ομάδα ειδικών, τους Jonathan Musgrave, Richard Neave και John Prag και τα πρώτα αποτελέσματα εμφανίστηκαν το 1984. Οι δύο αυτές μελέτες απετέλεσαν τη βάση για τη συνέχιση του διαλόγου σε ανθρωπολογικό επίπεδο, με άρθρα και αντικρουόμενες θεωρίες που συχνά στηρίχτηκαν σε ανεπαρκές εποπτικό υλικό, σε πρόχειρη αυτοψία του ίδιου του σκελετικού υλικού αλλά και σε αρχαιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις που ενισχύονταν από τη μια ή την άλλη ανθρωπολογική άποψη.

Τα αντικρουόμενα συμπεράσματα των ανθρωπολόγων, η έλλειψη από τη βιβλιογραφία μιας πλήρους καταγραφής των οστών του νεκρού και μιας πλήρους επίσης φωτογραφικής τους τεκμηρίωσης, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο τα οστά να βρίσκονται αντιμέτωπα όχι μόνο με τη φθορά του χρόνου, αλλά και με το ενδεχόμενο της ανάγκης επανεξέτασής τους, μας οδήγησε στην απόφαση για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που θα κατέγραφε αναλυτικά τη μορφή, τα στοιχεία παθολογίας και τις σύγχρονες επεμβάσεις σε όλα τα οστά του σκελετού από τον θάλαμο του τάφου ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας και θα πιστοποιούσε φωτογραφικά τη λεπτομερειακή αυτή καταγραφή. Την ευθύνη για την χρονοβόρα αλλά επιστημονικά αναγκαία αυτή διαδικασία έχουν αναλάβει οι ανθρωπολόγοι Θεόδωρος Αντίκας και Λώρα Αντίκα, με πρωταρχικό σκοπό όχι την ερμηνευτική προσέγγιση του υλικού αλλά την αντικειμενική του καταγραφή και πιστοποίηση (εικ.3).

Με την ολοκλήρωση αυτής της βάσης δεδομένων και της ανάρτησής της στο διαδίκτυο οι ειδικοί θα έχουν τη δυνατότητα να επιστρέφουν στο ζήτημα της ταύτισης του νεκρού του θαλάμου του τάφου ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας με βάση αντικειμενικά κριτήρια και χωρίς την ανάγκη για αυτοψία. Ωστόσο, ακόμη και σ’ αυτό το στάδιο της καταγραφής, τα πρώτα πορίσματα φαίνεται ότι συμβάλλουν αποφασιστικά στην ουσία του ζητήματος, επειδή φωτίζουν ασαφή στοιχεία πάνω στα οποία είχαν στηριχτεί παλαιότερες ανθρωπολογικές και κατ’ επέκταση, αρχαιολογικές και ιστορικές θεωρίες.

Φιλοδοξία του εγχειρήματος είναι η έρευνά μας αυτή να επεκταθεί όχι μόνον στο σύνολο του σκελετικού υλικού από τους βασιλικούς τάφους της Μεγάλης Τούμπας, αλλά και στα νέα ευρήματα από την αγορά των Αιγών, με την ελπίδα πως η τεχνολογική εξέλιξη θα μπορέσει να συμβάλει με νέες απαντήσεις σε παλαιά ερωτήματα. Προσβλέπουμε στην έγκριση διεπιστημονικής μας πρότασης στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος ΘΑΛΗΣ, ώστε να γίνει δυνατή η υλοποίηση του σημαντικού αυτού επιστημονικού εγχειρήματος.

Καθ. Χρ. Παλιαδέλη, Διευθύντρια της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής στη Βεργίνα

Εικόνες

1. Τα οστά μέσα στη χρυσή λάρνακα του θαλάμου του Τάφου ΙΙ

Τα οστά μέσα στη χρυσή λάρνακα του θαλάμου του Τάφου ΙΙ

2. Ο «συγκροτημένος» σκελετός στο πλαίσιο της έκθεσης «Οι θησαυροί της Βεργίνας»

Ο «συγκροτημένος» σκελετός

3. Το κρανίο (φωτογραφία 2010)

Το κρανίο

 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 24.02.12 – ΒΕΡΓΙΝΑ 2011. ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΥΜΕΝΑ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ 2011 ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΘΡΑΚΗ

Η πανεπιστημιακή ανασκαφή της Βεργίνας κατά το 2011 είχε ελάχιστα κονδύλια στη διάθεσή της, λόγω της γενικότερης μείωσης του τακτικού προϋπολογισμού του ΑΠΘ. Το δεδομένο αυτό οδήγησε σε μια ιεράρχηση των εξόδων, προκαλώντας ταυτόχρονα την επιμονή μας για επίτευξη των βασικών στόχων μας, έστω και με περιορισμένα κονδύλια.

Στον τομέα της αρχαίας αγοράς, ειδικότερα, η μικρότατης κλίμακας ανασκαφική έρευνα διενεργήθηκε χωρίς εργάτες, αλλά με δέκα φοιτητές του πανεπιστημίου μας και επτά αλλοδαπούς προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα «Θεσσαλονίκη - Σταυροδρόμι Πολιτισμών» του ΥΠΠΟΤ (εικ.1). Πολύ μεγαλύτερος αριθμός φοιτητών που φιλοξενήθηκε στο πλαίσιο του ίδιου προγράμματος στην πανεπιστημιακή κατασκήνωση της Καλάνδρας είχε τη δυνατότητα να παρακολουθήσει ισάριθμες διαλέξεις για την ανασκαφή της Βεργίνας και την ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας, από τους συνεργάτες της ανασκαφής Α. Κυριάκου και Α. Τούρτα.

Οι εργασίες συντήρησης των πολύτιμων ευρημάτων του 2008 και 2009 προχώρησαν με αργούς ρυθμούς, αλλά εντυπωσιακά αποτελέσματα: το χρυσό στεφάνι ελιάς (εικ.2) που εντοπίστηκε κατά τις εργασίες συντήρησης μέσα στον αργυρό παναθηναϊκό αμφορέα άρχισε να αποκτά κάτι από την αρχική του εικόνα, χάρη στην κατάρτιση της συντηρήτριας Π. Παπαγεωργίου. Το ίδιο το αγγείο, μοναδικό στο είδος του, αλλά με μεγάλα προβλήματα διάβρωσης στην επιφάνεια, διατηρεί χαράξεις μιας κάποτε εντυπωσιακής παράστασης (εικ.3), απροσδιόριστου για την ώρα θέματος.

Στο πεδίο της προστασίας και της ανάδειξης μνημείων της ενεργού πανεπιστημιακής ανασκαφής, θα κατατεθεί, εντός των ημερών, προς έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, μελέτη ήπιας επέμβασης, που συνέταξε ο αρχιτέκτονας Ν. Χατζηδάκης και που αφορά σε επιλεγμένους ενεργούς τομείς έρευνας του ΑΠΘ, προκειμένου να συντηρηθούν και να γίνουν επισκέψιμοι.

Σημαντικά, τέλος, ευρήματα της μακρόχρονης ανασκαφικής δραστηριότητας του ΑΠΘ στη Βεργίνα, συμμετείχαν κατά το 2011 σε δύο αρχαιολογικές εκθέσεις στην Οξφόρδη και το Παρίσι. Στο Λούβρο, ειδικότερα, το χρυσό στεφάνι βαλανιδιάς που βρέθηκε το 2008 στην αγορά των Αιγών, «υποδεχόταν» σε περίοπτη θέση τους πολυπληθείς επισκέπτες της εξαιρετικά επιτυχημένης αυτής έκθεσης που πραγματοποίησε το ΥΠΠΟΤ σε συνεργασία με το Λούβρο, προβάλλοντας, με τρόπο εντυπωσιακό, τις σημαντικές επιδόσεις της πανεπιστημιακής αρχαιολογικής έρευνας του ΑΠΘ στη Βεργίνα.

στον χώρο ανασκαφής στεφάνι χρυσό

 

Χρυσούλα Παλιαδέλη – Αθανασία Κυριάκου – Αλέξανδρος Τούρτας – Νικόλαος Χατζηδάκης – Παρασκευή Παπαγεωργίου

 

13.03.14 Αποτελέσματα από την επανεξέταση των οστών του βασιλικού τάφου ΙΙ στη Βεργίνα. Τα ανθρωπολογικά πορίσματα και η αρχαιολογική προσέγγιση. Δελτίο τύπου για τις ανακοινώσεις στο Συνέδριο για το Αρχαιολογικό Έργο του 2013στη Μακεδονία και τη Θράκη

  1. Ο στόχος
    Η επιστροφή στην επανεξέταση του σκελετικού υλικού από τον τάφο ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας στη Βεργίνα, από το 2010 μέχρι σήμερα, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης διεπιστημονικής έρευνας που αποσκοπεί στην επανεκτίμηση παλαιότερων ερευνών, με τη συνδρομή ιατρικών και φυσικοχημικών εξετάσεων. Στόχος είναι η δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που θα υποστηρίζεται από τρισδιάστατη ηλεκτρονική σάρωση, και θα παράσχει στην ελληνική και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα τη δυνατότητα να μελετήσει ένα ευαίσθητο και πολύτιμο υλικό χωρίς να διακινδυνεύσει τη φθορά του.
  2. Η μέθοδος
    13.03.14 Αποτελέσματα από την επανεξέταση των οστών του βασιλικού τάφου ΙΙ στη Βεργίνα. Η ανθρωπολογική έρευνα των δύο σκελετικών συνόλων από τον θάλαμο και τον προθάλαμο του τάφου ΙΙ , που κατέγραψε 350 οστά και θραύσματα, συνοδεύεται με 3.000 έγχρωμες ψηφιακές φωτογραφίες και υποστηρίχτηκε από αξονικές13.03.14 Αποτελέσματα από την επανεξέταση των οστών του βασιλικού τάφου ΙΙ στη Βεργίνα. τομογραφίες, ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM) και φθορισμομετρία ακτίνων Χ (XRF) που εντόπισαν πάνω στα οστά και άλλα υλικά, όπως πορφύρα και χουντίτη, που ανήκουν σε άγνωστο μέχρι στιγμής αντικείμενο.
  3. Τα αποτελέσματα
    1. Για το νεκρό του θαλάμου τα νέα πορίσματα οδηγούν σε ακριβέστερο καθορισμό της ηλικίας του (41-49 ετών), και εντοπίζουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις, χρόνιες παθήσεις και δείκτες δραστηριότητας που υποδεικνύουν μεσήλικο άνδρα με έντονη ιππευτική και πολεμική δραστηριότητα. Τα δεδομένα αυτά, σε συνδυασμό με τις μορφολογικές αλλοιώσεις στα οστά του -που βεβαιώνουν πως ο νεκρός κάηκε αμέσως μετά το θάνατό του- αποδυναμώνουν τη θεωρία της ταύτισής του με τον Φίλιππο Γ’ Αρριδαίο και ενισχύουν, αντίθετα, την απόδοση του τάφου στον Φίλιππο Β΄.
    2. Για τη νεκρή του προθαλάμου νέες παρατηρήσεις σε οστά που δεν είχαν εντοπιστεί στο παρελθόν προσδιορίζουν με ακρίβεια πλέον την ηλικία της (30-34 ετών), που αποκλείει οριστικά τρεις από τις πιθανές ταυτίσεις που έχουν μέχρις στιγμής προταθεί για την ταυτότητά της (Κλεοπάτρα και Μήδα, γυναίκες του Φιλίππου Β΄ και Αδέα/Ευρυδίκη, γυναίκα του Φιλίππου Γ΄ Αρριδαίου). Μορφολογικές αλλοιώσεις βεβαιώνουν πως η νεκρή κάηκε, όπως κι ο νεκρός του θαλάμου, αμέσως μετά το θάνατό της, ενώ οι δείκτες ιππικής δραστηριότητας δηλώνουν πως ίππευε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένα κάταγμα στο άνω άκρο της αριστερής κνήμης που προκάλεσε βράχυνση, ατροφία και χωλότητα στο αριστερό της πόδι, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ζεύγος των άνισων κνημίδων του 13.03.14 Αποτελέσματα από την επανεξέταση των οστών του βασιλικού τάφου ΙΙ στη Βεργίνα. προθαλάμου της ανήκει και πως το μεγαλύτερο μέρος του ανδρικού οπλισμού που βρέθηκε στο χώρο ταφής της είναι δικός της .
    3. Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την παλιά υπόθεση του N.G.L.Hammond για την ταύτιση της νεκρής με μιαν άγνωστη Σκύθισσα, ίσως κόρη του βασιλιά Ατέα, χωρίς να αποκλείουν το ενδεχόμενο στη νεκρή του προθαλάμου να αναγνωρίσουμε την Αυδάτα, γυναίκα του Φιλίππου Β΄ από την Ιλλυρία.
    4. Κυρίως όμως υποστηρίζουν όχι μόνον από αρχαιολογική αλλά και από ανθρωπολογική άποψη την απόδοση του τάφου ΙΙ της Μεγάλης Τούμπας στον Φίλιππο Β’ και τη χρονολόγησή του στα 336 π. Χ.
  4. Τα πρώτα πορίσματα από τη διεπιστημονική επανεξέταση του σκελετικού υλικού από τους βασιλικούς τάφους της Μεγάλης Τούμπας, συμβάλλουν στην αρχαιογνωσία μας και αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για τη χρηματοδότησή της.

Χρυσούλα Σαατσόγλου-Παλιαδέλη, καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Α.Π.Θ., Διευθύντρια της πανεπιστημιακής ανασκαφής στη Βεργίνα

Δρ. Θόδωρος και Λώρα Αντίκας, επικεφαλής της ανθρωπολογικής ομάδας

Δρ. Γιάννης Μανιάτης, Ερευνητής Α’, ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος

Το ιερό της Εύκλειας


Ministry of Web